Trong y học cổ truyền (YHCT), gan và thận được coi là hai tạng quan trọng, có vai trò chủ đạo trong việc duy trì sức khỏe toàn diện. Các chức năng của gan và thận được hiểu khác biệt so với y học hiện đại và dựa trên quan điểm về khí, huyết, âm, dương, và sự cân bằng tổng thể trong cơ thể.
Tạng Gan (Can) trong YHCT
– Chức năng chính của gan:
+ Chủ sơ tiết (điều hòa khí):
Gan chịu trách nhiệm điều hòa sự lưu thông của khí trong cơ thể.
Khi chức năng sơ tiết của gan tốt, tinh thần thoải mái, tiêu hóa và chức năng sinh lý hoạt động bình thường.
+ Tàng huyết (dự trữ huyết):
Gan lưu trữ huyết và điều tiết huyết khi cơ thể cần.
Ban ngày huyết cung cấp năng lượng hoạt động, ban đêm huyết quay về gan để nuôi dưỡng cơ thể.
+ Quản lý gân (chủ cân):
Gan cung cấp huyết nuôi dưỡng gân, cơ, và khớp. Gan khỏe mạnh sẽ làm cho cơ thể linh hoạt, gân chắc khỏe.
+ Mở ra ở mắt (can khai khiếu ra mắt):
Chức năng của gan ảnh hưởng đến thị lực. Nếu gan suy, có thể gặp các vấn đề như mờ mắt, nhức mắt.
– Triệu chứng rối loạn chức năng của gan:
+ Can khí uất kết: Căng thẳng, đau tức ngực, khó chịu, dễ cáu gắt.
+ Can hỏa thượng viêm: Đau đầu, mất ngủ, mắt đỏ, nóng giận, dễ bốc hỏa.
+ Can huyết hư: Hoa mắt, chóng mặt, kinh nguyệt không đều, tê bì chân tay.

Tạng Thận trong YHCT
– Chức năng chính của thận:
+ Chủ tàng tinh (bảo quản tinh khí):
Thận lưu giữ tinh khí, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, phát triển, và lão hóa.
“Thận tinh” là nguồn gốc của sinh khí trong cơ thể.
+ Chủ sinh dục và phát dục:
Thận quyết định sự phát triển từ nhỏ đến lớn, duy trì chức năng sinh dục và sức khỏe tuổi già.
+ Chủ cốt tủy, sinh tủy và não (thận sinh cốt tủy):
Thận tạo nên xương chắc khỏe, nuôi dưỡng não và tủy sống.
Thận yếu dễ gây đau lưng, loãng xương, trí nhớ suy giảm.
+ Quản lý sự thăng bằng của nước trong cơ thể:
Thận chịu trách nhiệm chuyển hóa và bài tiết nước.
Khi thận yếu, có thể gây phù nề hoặc đi tiểu bất thường.
+ Mở ra ở tai (thận khai khiếu ra tai):
Thận tốt giúp tai nghe rõ, thận yếu dễ gây ù tai, điếc tai.
Triệu chứng rối loạn chức năng của thận:
– Thận âm hư: Khô miệng, nóng trong, mất ngủ, đau lưng mỏi gối.
– Thận dương hư: Sợ lạnh, yếu sinh lý, tiểu nhiều về đêm, phù nề.
– Thận khí bất túc: Tiểu không tự chủ, khó thở, mệt mỏi.
Điều trị và chăm sóc gan thận trong YHCT
– Châm cứu
– Bài thuốc đông y:
Bổ can huyết: Dùng thục địa, đương quy, bạch thược.
Bổ thận: Dùng ba kích, nhục thung dung, hoài sơn, câu kỷ tử.
– Dinh dưỡng:
Tăng cường thực phẩm bổ gan như nghệ, đậu xanh, mướp đắng.
Bổ thận với hạt sen, táo đỏ, cá biển, hà thủ ô.
– Lối sống:
Tránh căng thẳng, hạn chế đồ uống có cồn và chất kích thích.
Duy trì giấc ngủ đầy đủ để gan và thận tái tạo.