Trong y học cổ truyền (YHCT), các bệnh lý tai mũi họng được giải thích dựa trên sự mất cân bằng âm dương, khí huyết, và sự suy giảm hoặc rối loạn chức năng của các tạng phủ, đặc biệt là Phế, Tỳ, Thận, và Can. Các yếu tố ngoại tà (phong, hàn, thấp, nhiệt) xâm nhập cơ thể qua mũi, miệng, họng có thể gây ra các triệu chứng liên quan.
Nguyên nhân gây bệnh:
– Ngoại nhân:
Phong hàn: Gây cảm lạnh, nghẹt mũi, ho, đau họng.
Phong nhiệt: Gây viêm họng, sốt, sưng đau vùng tai.
Thấp nhiệt: Gây viêm xoang, viêm tai giữa, mủ nhầy.
– Nội nhân:
Phế hư: Gây ho, đau họng, khô họng.
Thận hư: Gây ù tai, điếc tai, suy giảm thính lực.
Tỳ hư: Gây đàm thấp tích tụ, viêm xoang kéo dài.
Phân loại bệnh lý tai mũi họng trong YHCT
– Viêm họng (Yết hầu sưng đau):
Triệu chứng: Họng sưng đỏ, đau rát, có thể sốt, ho.
Nguyên nhân: Phong nhiệt phạm Phế, đàm nhiệt tích tụ.
Pháp trị: Thanh nhiệt, giải độc, lợi yết hầu.
Bài thuốc: Ngân kiều tán, Hoàng liên giải độc thang.
– Viêm xoang (Tị uyên):
Triệu chứng: Nghẹt mũi, chảy mũi nhầy, đau đầu vùng trán hoặc má.
Nguyên nhân: Phong hàn thấp hoặc thấp nhiệt.
Pháp trị: Khu phong, tán hàn, hóa thấp, thông khiếu.
Bài thuốc: Thương nhĩ tử tán, Cang trúc tán.
– Ù tai, điếc tai (Nhĩ lung nhĩ minh):
Triệu chứng: Ù tai, thính giác giảm, có thể đau tai.
Nguyên nhân: Thận hư, Can hỏa, phong nhiệt phạm nhĩ.
Pháp trị: Bổ thận, thanh nhiệt, khu phong.
Bài thuốc: Lục vị địa hoàng hoàn, Long đởm tả can thang.
– Viêm amidan (Thũng yết phong):
Triệu chứng: Amidan sưng to, đỏ, đau, khó nuốt, có mủ.
Nguyên nhân: Phong nhiệt phạm Phế, đàm nhiệt tích tụ.
Pháp trị: Thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng.
Bài thuốc: Ngân kiều tán, Thanh yết lợi hầu thang.
– Ho mãn tính (Khái thấu):
Triệu chứng: Ho lâu ngày, khạc đờm, đau họng.
Nguyên nhân: Phế khí hư, Tỳ hư sinh đàm, hoặc Phế âm hư.
Pháp trị: Bổ khí, kiện Tỳ, dưỡng âm, hóa đàm.
Bài thuốc: Bách hợp cố kim thang, Bổ phế thang.
– Viêm tai giữa (Nhĩ thấp phong):
Triệu chứng: Đau tai, chảy dịch, giảm thính lực.
Nguyên nhân: Phong hàn thấp hoặc thấp nhiệt.
Pháp trị: Khu phong, thanh nhiệt, tiêu thũng.
Bài thuốc: Long đởm tả can thang, Ngũ vị tiêu độc ẩm.
Phương pháp điều trị hỗ trợ
– Châm cứu
– Xoa bóp và bấm huyệt
– Dược thiện:
Ho, viêm họng:Nước lê hấp đường phèn, chè bách hợp.
Viêm xoang:Nước gừng tươi, lá kinh giới, bạc hà xông mũi.
Xông mũi và súc miệng:
Xông mũi: Dùng lá tía tô, bạc hà, kinh giới.
Súc miệng: Nước muối pha loãng hoặc nước sắc lá trầu không.
Phòng bệnh tai mũi họng trong YHCT
Giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng cổ và tai khi trời lạnh.
Tránh tiếp xúc với gió, khói bụi, hóa chất kích thích.
Tăng cường sức đề kháng bằng các bài thuốc bổ khí như Ngọc bình phong tán.
Duy trì chế độ ăn uống thanh đạm, bổ dưỡng để tránh tích tụ đàm thấp.