Trong y học cổ truyền (YHCT), bệnh lý cơ, xương khớp được giải thích thông qua sự mất cân bằng âm dương, khí huyết, và sự ảnh hưởng của các yếu tố ngoại tà (phong, hàn, thấp, nhiệt). Những bệnh lý này thường được xếp vào nhóm “chứng tý”, nghĩa là sự tắc nghẽn khí huyết ở kinh lạc, gây đau, cứng khớp, hoặc suy giảm chức năng vận động.
Nguyên nhân gây bệnh:
– Ngoại nhân:
+ Phong (gió): Gây đau di chuyển, khó xác định vị trí cụ thể.
+ Hàn (lạnh): Gây đau co thắt, cứng khớp, nặng hơn khi gặp lạnh.
+ Thấp (ẩm): Gây nặng nề, đau ê ẩm, phù nề ở khớp.
+ Nhiệt (nóng): Gây viêm, sưng, đỏ, đau nóng.
– Nội nhân:
+ Khí huyết không thông: Ứ trệ khí huyết gây đau, viêm.
+ Âm dương hư: Thận âm hoặc dương hư dẫn đến thoái hóa xương khớp.
Triệu chứng thường gặp :
– Phong tý (đau do phong):
Triệu chứng: Đau di chuyển, không cố định, cơ khớp co giật.
Pháp trị: Khu phong, hoạt huyết, thông kinh lạc.
Bài thuốc: Phòng phong thang, Độc hoạt tang ký sinh thang.
– Hàn tý (đau do lạnh):
Triệu chứng: Đau dữ dội, khớp cứng, gặp lạnh thì đau tăng.
Pháp trị: Tán hàn, ôn kinh thông lạc.
Bài thuốc: Ô đầu thang, Quế chi thang.
– Thấp tý (đau do ẩm):
Triệu chứng: Đau nặng, ê ẩm, khớp sưng phù, cảm giác nặng nề.
Pháp trị: Trừ thấp, kiện tỳ, thông kinh lạc.
Bài thuốc: Ý dĩ nhân thang, Bạch truật thang.
– Nhiệt tý (đau do nhiệt):
Triệu chứng: Khớp sưng, nóng, đỏ, đau dữ dội.
Pháp trị: Thanh nhiệt, giải độc, hoạt huyết.
Bài thuốc: Bạch hổ thang gia vị, Long đởm tả can thang.
– Khí huyết ứ trệ:
Triệu chứng: Đau cục bộ, cố định, cảm giác như bị đâm châm.
Pháp trị: Hoạt huyết hóa ứ, lý khí.
Bài thuốc: Huyết phủ trục ứ thang, Đan sâm ẩm.
– Thận hư (liên quan đến thoái hóa xương khớp):
Triệu chứng: Đau mỏi lưng gối, cơ yếu, xương giòn, tóc bạc sớm.
Pháp trị: Bổ thận kiện cốt.
Bài thuốc: Lục vị địa hoàng hoàn, Độc hoạt tang ký sinh thang.P
Phương pháp điều trị hỗ trợ
– Châm cứu:
Tác dụng: Thông kinh hoạt lạc, giảm đau, cải thiện tuần hoàn khí huyết.
– Xoa bóp và bấm huyệt:
Phương pháp: Ấn huyệt, day xoa tại các khớp đau.
– Dược thiện (dinh dưỡng hỗ trợ):
Thực phẩm bổ khí huyết: Thịt bò, hạt sen, đậu đỏ.
Thực phẩm bổ thận: Đỗ đen, hạt óc chó, hà thủ ô.
– Các bài tập dưỡng sinh:
Thái cực quyền, khí công giúp lưu thông khí huyết, duy trì vận động linh hoạt.